CORONA: ONTWAKEN?

Een van mijn leraren, Jaap Voigt, schrijft:
“De coronacrisis gaat langer duren dan onze (collectieve) persoonlijkheid wenst en aan kan. Dat wil zeggen dat veel mensen en groepen op een breekpunt komen en dat gaat niet zonder slag of stoot en dat zal er niet leuk of aardig uitzien! Dat wordt bitter en gaat gepaard met gekte en geweld, die naar binnen en/of naar buiten zijn weg vindt!”

Een angstaanjagend toekomstbeeld? Daarnaast staat het beeld van toenemende solidariteit, schonere lucht, creatieve uitvindingen en ‘troostTV’. Maar
“Onze conditioneringen eisen dat de wereld beheersbaar blijft en we verzinnen alle mogelijke trucs om die beheersbaarheid te bevestigen. Daar komt lijden uit voort.
Het algemene mensbeeld dat in de afgelopen decennia is opgebouwd beschouwt de mens als centraal in de wereld (en het universum). Met het klimaatprobleem verschijnen er wat eerste rafelrandjes aan dit idee. Voor de rest denken we echt dat we alles kunnen en zullen oplossen met de middelen die wij zelf kunnen genereren. Onze collectieve persoonlijkheid is nog steeds erg tevreden met zichzelf. Dit mensbeeld staat op breken.”

Daarom moeten we terug naar de Bronnen en de oude wijzen. In Deuteronium 8:3 klinkt: “Zo maakte Hij u duidelijk dat een mens niet leeft van brood alleen, maar van alles wat de mond van de Heer voortbrengt”. Boeddha zegt: “Lijden is het hunkeren naar een leven, een wereld, anders dan zoals het is”. En dichters als Vasalis: “Hier is het Lot geland, de doelgerichte willekeur”. Daarin wordt alle kwaad niet weggestreken en niet alles hoeft op zijn pootjes terecht te komen.

De toekomst is per definitie onvoorspelbaar. Maar in mijn belèving lijkt het alsof de volgende dag/week/maand/jaar een vanzelfsprekende voortzetting is van het hier-en-nu. In augustus ga ik weer fietsen in Frankrijk. Volgende week weer wandelen met mijn beste vriend. Vanmiddag ga ik, net als gisteren, met mijn hond naar het bos.
Natuurlijk denken wij mensen vooruit. We maken plannen, bereiden ons voor op wat we morgen willen doen. Dat vermogen maakt deel uit van onze intelligentie. Maar daarbij ontstaan ook gevoelens en verwachtingen. We verheugen ons op een uitje, we zijn bang voor een examen, we verwachten dat iemand ons fatsoenlijk behandelt. En als dat dan ook een aantal malen gebèurt, gaan we denken dat dat de ‘normale orde der dingen is’. Dat is de conditionering, waardoor de breuk met het hier-en-nu ontstaat. En ook met het mysterie.
De woestijnvaders begrepen dat. Door af te zien van bijna alle aardse (schijn)veiligheden, heropenden ze de Weg naar het Mysterie. En er ontstonden vele wijzen.

Ikzelf heb die moed niet. En ‘terugtrekken’ voelt ook niet als mijn persoonlijke opdracht. Ik voel me te zeer verbonden (gehecht?) met de mensen om mij heen, met mijn hond, met mijn talenten. En gehecht aan mijn levensstandaard. Tegelijk weet ik niet hoe ik mij zal voelen als mij dit alles wordt ontnomen.
Ik weet het niet.
Er rest mij niets anders dan me te concentreren op wat er nu ligt. En het blijkt dat er vandaag van alles te doen is.

1 Mei 2020

HET UITHOUDEN

‘Hou jij het nog uit?’ ‘O ja, hoor. Vind het ook wel lekker rustig zo. Maar ik begin me ook wel te vervelen. En voor mijn bankrekening moet het ook niet te lang meer duren’.
Het uithouden. De meesten van ons hebben daar behoorlijk wat ervaring mee. Elke morgen weer opstaan om naar je werk te gaan. De donkere kant van je partner verdragen. Rustig blijven als je pubers het vuil onder je nagels halen.
Maar eigenlijk –dat geldt ook bij deze pandemie- gaat het altijd om het uithouden met jezelf. Je ongeduld bedwingen. Trouw blijven doen van wat je jezelf hebt opgelegd. Het verdragen van situaties die je niet (direct) kunt veranderen. Blijven vertrouwen dat iets niet voor niks op je pad komt en dat je kunt dragen wat je te dragen krijgt. Of –als je niet in het Lot of de wil van God gelooft – gewoon blijven dealen met je situatie, ook al kun je daar geen zin of betekenis in ontdekken.
Vooral dat laatste valt niet mee. We hebben als zinzoekers de neiging om overal een betekenis aan te geven, ook aan het Corona virus. Wat heeft het ons te zeggen? Velen zien dit natuurverschijnsel als een gevolg van onze levenswijze, als een wake up call voor de mensheid. En hopen dat er straks veel zaken structureel zullen veranderen: minder consumeren (vliegen!), een drastischer aanpak van de stikstofuitstoot, een andere economie.
Maar stel dat er straks helemaal niets verandert? Voelen we ons dan ontgoocheld? Is al dit ‘lijden’ (liever spreek ik in ons welvarende land van ‘ongemak’) dan voor niks geweest?
Een vriendin schreef me:
“Wat wij te doen hebben, niet alleen nu, maar elke dag van ons leven, is: leven op de plaats waar we zijn. Ik hoef de wereld niet te redden, behalve als ik geboren ben als redder van de wereld. Vrienden, laten we beginnen met accepteren. In tegenstelling tot het gevecht om alle geleden verliezen goed te maken, zal de acceptatie van de status quo iets goed gaan maken op zielsniveau. Het afstemmen op de realiteit en daarnaar handelen zal op die manier onvermoede winst bieden.”

De lockdown uithouden is niet met je tanden op elkaar het ongemak en de beperking verdragen. Het is leven met de realiteit. Er het beste van maken, zoals je altijd al hebt gedaan. Gewoon doorgaan met aandacht voor anderen, je kwaliteiten inzetten, goed voor jezelf zorgen, de liefde voeden en laten bloeien. Niet eens ‘omwille van’, maar ‘uit de aard van de zaak’.
Zoals Emmanuel Levinas het ergens zegt: “Ik wil dat de mens tot God komt vanuit zijn eigen aangeboren goedheid. In plaats van tot het goede te komen uitgaande van God. ’t Feit dat de mens al goed is zonder dat ’t woord God nog is uitgesproken. Die goedheid is veel meer waard dan ’n goedheid die voortkomt uit de aanbevelingen van ’n bepaalde leer. In die zin wil ik de mens bevrijden van God. De schepping is niet het uitgangspunt. Die schepping zelf ontleent haar waarde aan de menselijke goedheid.”

10 Mei 2020

Gescheiden en echt weer opnieuw begonnen?

In deze moderne tijd hebben veel mensen meerdere relaties achter de rug. Waarvan de scheiding al dan niet geslaagd is verlopen. Inderdaad: ‘geslaagd’. Niet alleen relaties, banen, opvoedingen, ondernemingen kunnen slagen of mislukken. Dat gaat ook op voor scheidingen of rouw na overlijden van geliefden.

Kenmerken van een geslaagde scheiding zijn:

  • Niet meer overspoeld worden door woede, verdriet, rancune of machteloosheid bij het denken aan of geconfronteerd worden met de ex
  • Een realistisch beeld hebben van wat er is gegeven en genomen, van de goede en slechte tijden
  • Een eerlijk beeld hebben van het eigen aandeel in het vastlopen van de relatie
  • Kunnen terugkijken op een periode waarin het leven is geleefd en keuzes zijn gemaakt, die passen bij de wijsheid van toen
  • Als er kinderen zijn: het volop gunnen aan de ex-partner van een vrij contact met de kinderen. Tenzij er gegronde redenen zijn voor wantrouwen, bv. i.v.m. misbruik.
  • Jezelf de tijd hebben gegund om je wonden te likken. Het aandurven om weer een tijd alleen te zijn en je autonomie te herstellen. (Mijn ervaring is dat mannen daar vaak meer moeite mee hebben dan vrouwen)
  • Niet overdreven waakzaam of wantrouwend zijn om in nieuwe relaties in ‘dezelfde valkuilen te stappen’ . Beter gezegd: volop bereid zijn om diezelfde valkuilen weer tegen te komen en proberen om er anders mee om te gaan.

In de verwerking van een scheiding komen bijna altijd ook zaken of patronen aan de orde die vroeger in het gezin van herkomst hebben gespeeld. Als ook daarin dingen worden losgelaten kan er –behalve opluchting- een gevoel van leegte volgen. Emoties vasthouden kan nl. de functie hebben dat je de eenzaamheid uit de weg gaat. Terwijl juist die eenzaamheid zorgt voor heling. En vergeving. En het ontdekken van nieuwe creativiteit en hervinden van levensbronnen in jezelf.

21-12-2019

You can’t always …… But sometimes ….

Binnenkort begeleid ik een opstellingendag met als thema ‘Vertrouwen’.

Zonder vertrouwen is bv. autorijden onmogelijk. Als je je telkens zou moeten afvragen of die tegenligger wel op zijn weghelft blijft… Het komt in elk levensdomein terug en is hoogstpersoonlijk.

Vertrouwen

dat je waardevol bent

dat er van je gehouden wordt

dat je bekwaam bent

dat er genoeg is

dat je vrij bent

dat er hulp is

dat het goed zal komen

dat je liefdevol bent en vol goede intenties

dat je gedragen wordt

dat ‘dit alles’ ergens toe dient

dat je niet alleen bent…

In deze lijst zul je vast dingen ontdekken waarin je ooit beschadigd bent. Dat kan al zijn gebeurd in de baarmoeder, in je kindertijd, je puberteit, of… Door zo’n wond ontstaat er altijd iets van strijd: met jezelf, met anderen, met het leven. Omdat je gaat compenseren. Vaak levert die strijd ook iets op: succes, rijkdom, spannende seks, vulling. Maar de wond wordt er niet mee gedicht. Sterker nog: met de jaren wordt de verborgen pijn alleen nog maar schrijnender. Dat wat je hebt gewonnen, gaat tegen je werken. Je carrière gaat steeds meer stress opleveren, je geweldige partner blijkt zeer irritante kanten te hebben, je lijf gaat protesteren. Dat kun je een hele tijd volhouden, want je geest en je lichaam zijn ongelooflijk flexibel en tot aanpassing in staat. Totdat je gaat voelen dat je echt ‘aan de bak’ moet. Omdat je als je dat niet doet diep ongelukkig wordt. Minder weerstand hebt tegen verslavingen. Of gewelddadig wordt. Of koud en gevoelloos.

Maar wat moet je dan dóen met pijn, met kwetsuren van vroeger? Met je ervaringen van niet gezien worden, niet verzorgd zijn of zelfs misbruikt? Het recept is hetzelfde als het bestrijden van angst: ernaartoe in plaats van ervanaf. Je neiging weerstaan om wèg te gaan van ellende en nare herinneringen. Toelaten is loslaten, dat is de paradox. En dat is een delicaat proces. Want vluchten van je pijn is net zo zinloos als jezelf erin onder te dompelen. Wat wèl werkt is stapje voor stapje ruimte te maken voor dat wat gewond is in je. Erover te schrijven, te tekenen, te praten. Te voelen wat er te voelen is, wat dat dan ook is en wat je misschien helemaal niet bevalt. En tegelijkertijd vol in de realiteit blijven staan, doorgaan waar je mee bezig bent, blijven doen waar je van houdt en wat je zinvol acht. En vooral je relaties onderhouden: troost, liefde en vriendschap halen én brengen. Dat vergt soms krachtinspanningen. Maar je zult merken dat de pijn langzaam minder wordt, niet meer overspoelt, soms helemaal uitdooft. De wond gaat dicht, er komt een korstje op. Er blijft alleen een litteken over dat af en toe wat jeukt als het gaat regenen. Je gaat meer in de realiteit en in het hier en nu leven, met dat wat er is. Je wordt wat milder en tevredener.

“You can’t always get what you want. But sometimes you find that you get what you need”. Rolling Stones.

05-11-2019

Een wonderlijk idee

Het is een wonderlijk idee dat alles wat er is er ook altijd zal zijn. Dat je salaris alleen maar omhoog kan gaan. Dat je vrouw trouw en tevreden blijft terwijl jij 60 uur per week werkt. Dat je je huis kunt blijven volstouwen met apparaten die energie slurpen .

Het is een wonderlijk idee dat je onafhankelijk bent van anderen. Dat je het langer dan een maand volhoudt als de aarde leeg zou zijn op jou na. Dat jouw werk tot stand kan komen zonder de secretaresse en de oppas. Dat je je buren geen goedendag hoeft te zeggen zonder dat ze een hekel aan je krijgen.

Het is een wonderlijk idee dat je meer kunt nemen dan waarop je recht hebt. Dat je op je salaris bonus op bonus stapelt zonder tegenprestatie. Dat je voordringt in de rij voor de kassa. Dat je je partner het leven zuur maakt omdat jij vroeger bent misbruikt door iemand anders.

Het is een wonderlijk idee dat anderen voor jou moeten zorgen. Dat de staat je een inkomen moet verschaffen omdat jij niet wilt werken. Dat je na je 21e op elk uur van de dag nog steeds welkom bent bij je ouders. Dat je recht hebt op compensatie als het lot je treft.

Ja, het is een wonderlijk idee dat jij het middelpunt van de wereld bent, je jaren eindeloos zijn en al je wensen realistisch. Het is het idee van het kind dat niet volwassen wil worden. Van een persoon die de dingen niet wil zien zoals ze zijn. De werkelijkheid is, dat je krachtig bent en kwetsbaar, dat je alleen bent en verbonden, dat je moet geven en nemen. En dat iedereen in hetzelfde schuitje zit.

Daarom past je –naast zelfrespect- een diepe nederigheid t.a.v. het leven.

05-10-2019